پرورش گله های مادر گوشتی، یکی از تجارت های پرسود در ایران است که علاقمندان زیادی دارد، ولی شرایط پرورش آن ساده نیست، علاوه بر سرمایه بالا نیاز به پشتوانه علمی و تخصصی دارد. جوجه های گوشتی امروزی حاصل انتخاب شدید ژنتیکی جهت دستیابی به رشد سریع می باشند که این امر پیامدهای نامطلوبی را در پرورش گله های مادر به همراه داشته است. داده ها نشان می دهد که میانگین سرانه تولید جوجه یکروزه از مرغ مادر گوشتی در ایران سال 1386 برابر 98 قطعه و در سال 1393 این رقم به 108 قطعه جوجه افزایش یافته است که نشان دهنده بهبود عملکرد ناشی از افزایش دانش فنی مدیران تولید دارد. متاسفانه هنوز نسبت به میانگین سرانه استاندارد راهنمای سویه ها فاصله ای 27 درصدی مشاهده می شود که وجود چنین فاصله ای می تواند دلایل متعددی را در خود داشته باشد و نیاز به بررسی های دقیق و برداشتن قدم های موثری دارد. نویسنده مقاله بر این باور است که تغذیه نقش مهمی در موفقیت تولید گله های مادر گوشتی دارد و مقاله حاضر سعی دارد کلیدی ترین عنصر تولید یعنی تغذیه را با دقت بیشتری مورد بررسی قرار دهد و در حد بضاعت علمی خویش موفقیت تولید در پرورش گله های مادر گوشتی را رمزگشایی نماید.
اهمیت تغذیه
علم تغذیه طیور، علمی کاربردی است که به طور مستقیم شاخص های اقتصادی تولید در پرورش طیور را هدف قرار می دهد. سهم تغذیه در پرورش مرغ مادر گوشتی بیش از 60 درصد هزینه های تولید است، علاوه بر اینکه پرهزینه ترین بخش تولید به حساب می آید همه شاخص های اقتصادی از قبیل تولید تخم مرغ، باروری، جوجه درآوری، کیفیت جوجه و … را تحت تاثیر قرار می دهد. علم تغذیه، علمی پویا و به سرعت در حال پیشرفت است، مثال بارز این پویایی کتاب NRC پرندگان است که آخرین نسخه آن در سال 1994 منتشر شده و زمانی مرجع فرمولاسیون جیره ها بود ولی به دلیل پیشرفت های زیاد اصلاح نژادی و تغییر احتیاجات تغذیه ای و برنامه های خوراک دهی، شرکت های تولید کننده سویه های تجاری را بر آن داشته تا با صرف هزینه های هنگفت اقدام به تعیین احتیاجات تغذیه ای سویه های تولیدی خود کنند و نتایج را در قالب راهنمای احتیاجات تغذیه ای به مشتریان عرضه نمایند تا به حداکثر پتانسیل ژنتیکی سویه ها دست یابند.
مدیریت تغذیه در گله های مادر گوشتی یعنی عرضه طیفی از جیره های متعادل که قادر به تأمین نیازهای مراحل مختلف پرورش و تولید گله های مادر گوشتی جهت دستیابی به حداکثر تولید جوجه های با کیفیت باشد. حفظ یکنواختی خوب و حتی الامکان نزدیک بودن به اهداف وزنی، ارکان عمده مبانی تغذیه گله های مادر گوشتی را تشکیل می دهد. ترکیب دان، مدیریت تغذیه و هم چنین نحوه کلی اداره گله در ارزیابی عملکرد گله های مادر مد نظر قرار می گیرند. در عمل ارائه مواد مغذی به مرغ مادر از طریق ترکیب جیره و مقدار دان مصرفی کنترل می شود. علاوه بر عوامل محیطی، دریافت جیره روزانه به صورت انرژی، اسیدهای آمینه و سایر مواد مغذی، تعیین کننده عملکرد گله خواهند بود بنابراین تغذیه گله های مادر گوشتی بسیار حساس بوده و دلیل این حساسیت نیز نیازهای بالای پرنده برای نگهداری است.
تغذیه گله های مادر گوشتی را در سه بخش مهم میتوان دسته بندی کرد:
1- درک صحیح از نیازهای نگهداری گله های مادر گوشتی
2- استراتژی صحیح تغذیه ای
3- فرمولاسیون جیره ها
طبق تعریف نیاز های نگهداری یعنی مقدار مواد مغذی لازم برای فعالیت دستگاه ها و حفظ دمای بدن، هر اندازه جثه بدن کوچکتر نیاز های نگهداری پایین تر خواهد بود و بر عکس آن نیز مصداق دارد. طیور مادر گوشتی به دلیل سنگین بودن و جثه بزرگتر نیاز های نگهداری بالاتری خواهند داشت و تقریبا 75 درصد انرژی مصرفی روزانه صرف نگهداری بدن می شود و تنها 25 صرف رشد و تولید می گردد. پس تامین نیازهای نگهداری در اولویت قرار دارد و اگر به هر دلیلی گله با کمبود انرژی مواجه می شود از انرژی تولید و سپس رشد به نفع نگهداری کاسته خواهد شد. جالب اینجاست که هر گونه استرس روی نیازهای انرژی تاثیر گذار خواهد بود زیرا پاسخ ایجاد می کند که مستلزم صرف انرژی است و هزینه های نگهداری را افزایش می دهد، در حقیقت نقش پرورش ماهرانه در گله های مادر گوشتی تجلی بیشتری می یابد.
تغذیه و پرورش
شاید طرح این سوال که پرورش اول آمده یا تغذیه؟ پاسخ آن به سختی سوال مرغ و تخم مرغ نباشد اما وجود یک رابطه عمیق بین این دو را آشکار می سازد و موفقیت در تولید به وجود این رابطه بستگی دارد اما خود پرورش متاثر از واژه اخلاق است زیرا اخلاق به ما می آموزد که هدف پرورش حفظ رفاه و سلامتی حیوان است یک ضرب المثل قدیمی می گوید هر اندازه از دام های خود بهتر مراقبت کنیم آنها نیز بیشتر از ما مراقبت می کنند و این پایه و اصول پرورش حیوانات است که از دوران باستان به خوبی آن را دریافته اند و ما نیز بایستی طبق این قرارداد کهن دانش و فهم خود را در زمینه پرورش حیواناتی که تحت مراقبت ما هستند افزایش دهیم. اگر درمان صورت می گیرد بایستی با احترام به زندگی آن باشد و اجازه ندهیم رنج ببرد، برای مثال هدف پیشگیری بیماری از طریق واکسیناسیون بدون اخلاق به جایی نمی رسد زیرا پاسخ سیستم ایمنی به واکسیناسیون به شدت متکی به سلامت جوجه است به عنوان مثال جوجه هایی که در شرایط بد تهویه هستند به خوبی به واکسیناسیون پاسخ نمی دهند و ایمنی آنها زیر استاندارد خواهد بود. در حقیقت اخلاق رفتار ما را به سمت پرورش ماهرانه هدایت می کند و تغذیه به عنوان یک عنصر کلیدی در پرورش رفاه و سلامت پرنده را تحت تاثیر قرار می دهد.
استراتژی تغذیه ای و فرمولاسیون جیره ها
با درک اهمیت نیازهای نگهداری و ارتباط عمیق بین پرورش و تغذیه در گله های مادر گوشتی نیاز به تعریف یک استراتژی صحیح تغذیه ای است تا بوسیله آن ضمن تامین رفاه و سلامت پرنده به حداکثر پتانسیل ژنتیکی آن دست پیدا کنیم. استراتژی تغذیه ای یعنی درک صحیح از شرایط محیطی، پرورشی و تغذیه ای برای تعیین بهترین سطح انرژی جیره! سطح انرژی جیره در مرغان مادر گوشتی میتواند بسیار متغیر باشد. وجود دامنه وسیع انرژی به دلیل شرایط خاص پرورشی در هر شرکت تولید کننده جوجه یک روزه گوشتی است. بنابراین برای داشتن یک استراتژی موفق بایستی تمام عوامل موثر بر احتیاجات مواد مغذی بویژه انرژی نگهداری را در نظر گرفته و بر اساس آن سطح انرژی جیره را تخمین بزنیم. پس از تخمین سطح انرژی جیره نوبت به فرمولاسیون جیره ها می رسد جیره ها بایستی بر اساس مقدار انرژی تعیین شده فرموله شوند و سایر مواد مغذی بر اساس آن تصحیح گردند. واضح است که هرگونه ناتوانی در فرمولاسیون دقیق جیره منجر به کاهش عملکرد خواهد شد.
تغذیه و ایمنی
یکی دیگر از دلایل اهمیت تغذیه در مرغ مادر گوشتی نقش تغذیه در سلامت و عملکرد سیستم ایمنی است معمولا کار سیستم ایمنی بر پایه دو اصل زیر استوار است:
1- شناسایی عامل بیماریزا
2- تولید یک پاسخ ایمنی برای دفاع حیوان در مقابله با عفونت های آینده از همان ارگانیسم
اما چشم انداز جدید در مورد سیستم ایمنی بسیار جامع تر است یعنی سیستم ایمنی طیف گسترده ای از عوامل استرس ایمنی است که سیگنال های خطر را تولید کرده و بر اساس آن پاسخ ایمنی مناسب برای تنظیم تعدادی سیستم های فیزیولوژیکی تولید می شود. از نقطه نظر ایمنی شناسی معاصر سیستم ایمنی در یک ارتباط عمیق تر و کامل تر با ژنتیک و فیزیولوژی حیوان است بنابراین سیستم ایمنی بسیار پیچیده است و کد ژنتیکی حیوان توانایی حیوان را برای مقاومت و پاسخ بیماری دیکته می کند یافته های حاضر نشان می دهد که پاسخ ایمنی توسط فرایندهای فیزیولوژیکی مانند تنظیم همئوستاتیک به طور مستقیم هدایت می شود.
نقش تغذیه در چشم انداز جدید از سیستم ایمنی
هزینه فیزیولوژیکی تحریک بیش از حد سیستم ایمنی بدن از طریق استرس های ایمنی خیلی گران تر از آنچه تصور می شده است زیرا استرس های ایمنولوژیکی باعث تغییرات ناگهانی می شوند که پاسخ های التهابی تولید می کنند که نیاز به سطوح بالاتر پروتئین برای تشکیل اجزای یک پاسخ ایمنی است و نتیجه این تغییرات میتواند موجب چرخش مواد مغذی از فرایندهای فیزیولوژیکی نرمال بدن مانند تولید ماهیچه و تخم مرغ در جهت تولید پاسخ های التهابی باشد و یا حتی برای جبران کمبود بافت ماهیچه ای بدن تجزیه شود. با پرورش مسئولانه و ماهرانه سیستم ایمنی بدن محافظت شده و فرایندهای فیزیولوژیکی بدن به طور طبیعی خواهد بود بنابراین هر تلاشی بایستی انجام شود تا شدت استرس ها کاهش یابد.
مواد مغذی در پاسخ طیور به چالش بیماری تاثیر گذار هستند زیرا در چالش بیماری مواد مغذی از مسیر رشد تغییر جهت می دهند برای مثال پروتئین بدن به اسیدهای آمینه شکسته شده و اسیدهای آمینه به جای رشد در مسیر سنتز سلول های مهم مصرف می شود تا پرنده توانایی ایجاد پاسخ ایمنی موفقی را داشته باشد. مواد مغذی به مکانیسم های دفاعی بدن قبل از چالش بیماری کمک می کند که بر بیماری غلبه کند. اگر مواد مغذی در سطح احتیاجات یا زیر آن باشد به این معنی است که پرنده در مواجه با چالش با کمبود مواد مغذی روبه رو است این نشان می دهد که سیستم ایمنی پرنده از تغذیه صحیح پرنده مستقیما سود برده و پرنده را برای دوره استرس آماده می کند، اثرات نامطلوب استرس را کاهش می دهد همچنین ریکاوری از دوره های پر استرس را افزایش می دهد.
نتیجه گیری
شاید بتوان چنین نتیجه گیری کرد که تولید و سود اقتصادی گله ها در گرو تغذیه صحیح است. به دلیل ارتباط نزدیک تغذیه و پرورش بیشترین نفع را مدیران پرورش از تغذیه صحیح خواهند برد زیرا استرس های موجود در پرورش مانند یکنواختی، سلکسیون، کنترل وزن و مدیریت تغذیه به حداقل ممکن خواهد رسید.
متاسفانه حاشیه در این صنعت بیش از متن خودنمایی می کند چون تفکر حاکم بر این صنعت ترس از درگیری بیماری است بدون آنکه درک صحیحی از سیستم ایمنی، واکسیناسیون و انتقال بیماری داشته باشیم. به عنوان مثال رعایت موارد امنیت زیستی، بهداشت و قرنطینه جزء مسایل مهم و بسیار ابتدایی در پرورش تمام انواع طیور به حساب می آید ولی به علت وحشت درگیری بیماری تمام تمرکز خود را به مسایل بهداشتی و قرنطینه فارم محدود کرده طوری که علاوه بر به خطر انداختن سلامتی خود و دیگران مسایل فنی و مهم موثر در تولید را نیز به حاشیه کشانده ایم. بنابراین تفکر حاکم بر پرورش گله های مادر گوشتی نیاز به یک بازنگری دارد و نیاز است که موئلفه های موثر بر بازدهی تولید بیشتر مورد توجه قرار گیرند.
بدون دیدگاه